Έχω μια παροιμία που θα περιέγραφε περισσότερο την αφορμή του σημερινού κειμένου, αλλά ας μείνω στο "Δουλειά δεν είχε ο διάολος...". Όλα ξεκίνησαν όταν πάτησα play να ακούσω τη συνέντευξη του Θέμη Καραμουρατίδη και του Γεράσιμου Ευαγγελάτου στο "Πρωίαν σε είδον", τον Φώτη Σεργουλόπουλο και την Τζένη Μελιτά. Εκεί που τους άκουγα σχεδόν αδιάφορα, γιατί ΟΚ τι να πουν κι αυτοί πέρα από τα τραγούδια, τα σπουδαία τραγούδια, της Μποφίλιου και όσα κάνουν στο θέατρο, τσίμπησα ένα θέμα που άνοιξε ο Σεργουλόπουλος και τελικά κατέληξε ακριβώς εκεί που φοβόμουν.
Ήταν μια απολύτως κανονική τηλεοπτική κουβέντα, όχι κάποιο χιουμοριστικό πλαίσιο. Η αφορμή ήταν το νέο τραγούδι του Νίκου Οικονομόπουλου "Με λίγα λόγια" και συγκεκριμένα ο στίχος: "Από τη μία ό,τι έχω είσαι εσύ και από την άλλη θα σε σκότωνα ευχαρίστως".
Για τον μέσο ακροατή μπουζουκιών, δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ανάλυση, μιλάμε για καψουροτράγουδο του Οικονομόπουλου. Μιλά για την υπερβολή του έρωτα, για το πάθος, για την αντίφαση. Για εκείνη την κατάσταση όπου αγαπάς κάποιον τόσο πολύ, που η ίδια η ένταση του συναισθήματος σε οδηγεί σε ακραίες εκφράσεις. Με λίγα λόγια, μιλά τη γλώσσα που μιλούσε ανέκαθεν το λαϊκό τραγούδι.
Κι όμως, η συζήτηση που ακολούθησε στον αέρα της ΕΡΤ πήρε μια εντελώς διαφορετική τροπή. Ο Φώτης Σεργουλόπουλος εξέφρασε τον προβληματισμό του για τον συγκεκριμένο στίχο, ενώ ο Θέμης Καραμουρατίδης και ο Γεράσιμος Ευαγγελάτος άρχισαν να ανοίγουν μια ευρύτερη κουβέντα γύρω από τα πολιτισμικά πρότυπα με τα οποία μεγαλώσαμε. Έγιναν αναφορές στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο, σε εποχές όπου "μετά το χαστούκι ερχόταν το φιλί", ενώ ο Θέμης Καραμουρατίδης θυμήθηκε ακόμη και το περίφημο "κι ύστερα λένε πως φταίει ο φονιάς", τονίζοντας με φόβο (;) το πόσο "περίεργα" είναι αυτά που περιγράφει.
Το συμπέρασμα ήταν λίγο-πολύ ότι έχουμε μεγαλώσει μέσα σε ένα προβληματικό πλαίσιο και ότι οφείλουμε να δώσουμε στις επόμενες γενιές κάτι καλύτερο. Μέχρι εδώ όλα καλά. Ποιος δεν θέλει έναν καλύτερο κόσμο; Ποιος δεν θέλει λιγότερη βία, περισσότερη παιδεία και μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση απέναντι σε πραγματικά κοινωνικά προβλήματα;
Ανάμεσα στην Τέχνη και την πραγματικότητα χωρις GPS
Το θέμα είναι άλλο. Το θέμα είναι ότι κάπου στην πορεία χάσαμε την ικανότητα να ξεχωρίζουμε την πραγματικότητα από την καλλιτεχνική έκφραση. Γιατί εδώ δεν μιλάμε για κάποιον που βγήκε δημόσια να υποστηρίξει τη βία απέναντι στις γυναίκες. Δεν μιλάμε για κάποιο μανιφέστο, δεν μιλάμε για πολιτικό λόγο, δεν μιλάμε καν για υπαρκτό πρόσωπο. Μιλάμε για καλλιτεχνικό έργο, μιλάμε για έναν στίχο λαϊκού τραγουδιού. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης.
Η τέχνη, ακόμα και η λαϊκή, δεν λειτουργεί κυριολεκτικά. Δεν λειτούργησε ποτέ έτσι. Και δεν έχει και καμία ανάγκη να λειτουργήσει ως παντομίμα. Αν λειτουργούσε έτσι, θα έπρεπε να απαγορεύσουμε τη μισή παγκόσμια λογοτεχνία, τα τρία τέταρτα του κινηματογράφου και σχεδόν ολόκληρη τη δισκογραφία που αγαπήσαμε τις τελευταίες δεκαετίες. Η τέχνη χρησιμοποιεί μεταφορές. Υπερβολές. Συμβολισμούς. Δραματοποίηση. Αυτό που κάποτε μαθαίναμε στο σχολείο ως "ποιητική αδεία" και που σήμερα μοιάζει να αντιμετωπίζεται σαν ύποπτη έννοια.
Η έμπνευση μπήκε στο εδώλιο
Και ειδικά το λαϊκό τραγούδι είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Είναι ένας χώρος όπου οι άνθρωποι πεθαίνουν από έρωτα, καταστρέφονται από έναν χωρισμό, χάνουν τη ζωή τους επειδή κάποιος τους εγκατέλειψε. Κανείς δεν πίστεψε ποτέ ότι όλα αυτά περιγράφονται κυριολεκτικά. Κανείς δεν θεωρούσε ότι ο τραγουδιστής προωθεί τον θάνατο, την αυτοκαταστροφή ή την εμμονή.
Σήμερα, όμως, μοιάζει να έχουμε μπει σε μια εποχή όπου κάθε στίχος εξετάζεται σαν αποδεικτικό στοιχείο σε δικαστήριο κοινωνικής ορθότητας. Όπου η πρώτη αντίδραση δεν είναι να κατανοήσουμε τι θέλει να πει ο δημιουργός, αλλά να εντοπίσουμε τι μπορεί να παρερμηνευτεί. Και κάπου εκεί αρχίζει η πραγματική παραμόρφωση. Ένας ιδιότυπος νοητικός ευνουχισμός, μια απαίτηση τα πάντα να είναι αποστειρωμένα, ασφαλή και εγκεκριμένα πριν καν ειπωθούν.
Το πρόβλημα δεν είναι ο Οικονομόπουλος
Διότι όσο περισσότερο αναζητούμε κρυμμένα εγκλήματα μέσα στις μεταφορές, τόσο περισσότερο χάνουμε την ουσία της τέχνης. Όσο περισσότερο αντιμετωπίζουμε κάθε υπερβολή ως πιθανή απειλή, τόσο περισσότερο μετατρέπουμε τα τραγούδια, τις ταινίες και τα βιβλία σε αποστειρωμένα προϊόντα χωρίς ένταση, χωρίς συναίσθημα και τελικά χωρίς ζωή. Μην απορούμε γιατί δεν γράφονται μεγάλα τραγούδια και μην απορούμε γιατί δεν γελάμε με τα σίριαλ. Για αυτό ακριβώς, για τη μπούρδα που θα πει ο ένας και θα ακολουθήσουν τα πρόβατα της ορθότητας με το κοπάδι τους.
Για να μιλήσουμε ανοιχτά, η βία κατά των γυναικών είναι ένα υπαρκτό και τραγικό κοινωνικό φαινόμενο. Δεν περιμένει κανέναν στίχο. Και ακριβώς επειδή είναι υπαρκτό και τραγικό, αξίζει να το αντιμετωπίζουμε με σοβαρότητα και όχι να το επιστρατεύουμε κάθε φορά που ένας στιχουργός χρησιμοποιεί μια υπερβολική εικόνα για να περιγράψει έναν έρωτα.
Γιατί όταν φτάνουμε να αναζητούμε γυναικοκτονίες μέσα σε έναν λαϊκό στίχο, ίσως το πρόβλημα να μην είναι τελικά ο Οικονομόπουλος. Ίσως το πρόβλημα να είναι ότι έχουμε αρχίσει να χάνουμε τη λογική μας. Και αυτό είναι πολύ πιο ανησυχητικό από οποιοδήποτε τραγούδι.
Σε κάθε περίπτωση, τα social media μου για κουβεντούλα, ιδέες και προτάσεις είναι στη διάθεσή σας.
http://instagram.com/sirconstantino
https://www.facebook.com/constantinos.antonatos
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις από την εγχώρια και διεθνή showbiz στο yupiii.gr
