Όταν είδα πως ο Θοδωρής Αθερίδης είναι καλεσμένος στο "Studio στις 3”, σκέφτηκα πως θα το δω με την ησυχία μου στο YouTube. Ήξερα εκ προοιμίου πως θα άκουγα φιλοσοφικές δηλώσεις για θέματα της επικαιρότητας, από έναν άνθρωπο που μιλά τόσο ωραία και ιδιαίτερα για απλούστατα πράγματα, μπορώντας να δώσει από τροφή για σκέψη μέχρι και να προκαλέσει σάλο.
Όταν παρακολούθησα εντέλει τη συνέντευξη, στον βολικό και ευχάριστο χώρο που μου δίνουν το YouTube και ο καναπές του σπιτιού μου, κατάλαβα πως θα ακολουθούσε cancel. Και αναρωτήθηκα αν το πρόβλημα ήταν όσα είπε ή η αδυναμία μας να ανεχτούμε μια σύνθετη δημόσια σκέψη. Ειδικά αν σκεφτείς πως ήδη έχει δώσει τροφή για επικοινωνιακές… ενέδρες στα διαδικτυακά τάγματα εφόδου με τη δήλωση για τον Χρυσοχοΐδη. Σε κάθε περίπτωση, εμένα περισσότερο προκλητική απέναντι στην καθεστηκυία τάξη των σόσιαλζ μού φάνηκε η δήλωση περί Κούρκουλα και Λιγνάδη, παρά η χιουμοριστικά ειρωνική αναφορά στη σύλληψη της γιατρού.
Επί της ουσίας, λοιπόν, ο Θοδωρής Αθερίδης πήγε στο "Studio στις 3” και, ως καλλιτέχνης και σκηνοθέτης, σχολίασε όσα έχει ακούσει και διαβάσει για τις ατάκες της γιατρού, κάνοντας εισαγωγή περί "προσέγγισης που κάνει ψυχικά” και αναφορά περί "αυτοματισμού” ως δημιουργός, απέναντι στον ήρωα -τραγικό ή μη- μιας ιστορίας που απασχολεί τον δημόσιο διάλογο. Μάλιστα, επεσήμανε πως δεν μπορεί να αποφύγει να ταυτιστεί μαζί της, αφού ξεκαθάρισε πως εκείνη ζει "σε ένα δικό της σύμπαν”, όπως ακριβώς αντιμετωπίζει έναν φανταστικό ήρωα του βιβλίου του, σκεπτόμενος πώς ο ήρωας θα αντιμετώπιζε διάφορες καταστάσεις.
Προφανώς και ήταν ειρωνικός, προφανώς και απέκλεισε με κάθετο τρόπο τη λέξη "συμπόνια” και γέλασε με την υπόθεση, κάνοντας έναν πολύ εύστοχο παραλληλισμό με τον Ευριπίδη και την ατάκα του Μενέλαου στην "Ελένη”. Για την ιστορία, λοιπόν, ο Θοδωρής Αθερίδης ανέφερε τη διάσημη ατάκα του Μενέλαου "ὅταν δ’ ἀνὴρ πράξῃ κακῶς ὑψηλός, εἰς ἀηθίαν πίπτει κακίω τοῦ πάλαι δυσδαίμονος", που επί της ουσίας σημαίνει ότι "όταν ένας άνθρωπος που βρισκόταν ψηλά στη ζωή δυστυχήσει, υποφέρει περισσότερο από εκείνον που ήταν από παλιά δυστυχισμένος". Ο άνθρωπος επικαλέστηκε ένα από τα χαρακτηριστικά αποφθέγματα του Ευριπίδη για την ανθρώπινη δυστυχία ώστε να σχολιάσει ένα κοινωνικό φαινόμενο.
Πάμε πίσω στο σήμερα, όταν ο Θοδωρής Αθερίδης βρέθηκε να έχει υπερασπιστεί την κατηγορούμενη γιατρό για τον θάνατο του Μαζωνάκη. Από το πουθενά.
Μόνο που εδώ υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά: το περιστατικό στο οποίο αναφέρθηκε ο Αθερίδης, ακόμα και με την ειρωνική απλοποίηση του λόγου του, δεν φέρνει αντιμέτωπη μια γυναίκα με συνέπειες μετά από με μια τυχαία συμφορά, όπως βρέθηκε ο ρακένδυτος Μενέλαος στην Αίγυπτο, αλλά με τις συνέπειες των δικών της πράξεων. Το ότι η πτώση πονά περισσότερο όποιον έχει συνηθίσει στην καλοπέραση εξηγεί ενδεχομένως τη δυσφορία του ανθρώπου, δεν αναιρεί βεβαίως την ευθύνη του. Και η δυσκολία να δεχτείς τις συνέπειες δεν σε μετατρέπει αυτομάτως σε τραγικό ήρωα. Ειρωνικά όμως καθίστασαι τέτοιος, γιατί κάνεις τον ουδέτερο θεατεί να γελά και να οργίζεται με τη στάση σου.
Δυστυχώς, στις μέρες μας δε χρειάζεται να γνωρίζει μόνο ο ομιλών σε βάθος αυτά που λέει. Ταυτόχρονα πρέπει να αναλογίζεται αν το κοινό βρίσκεται σε θέση να τα αντιληφθεί. Και δυστυχώς, στον απόπατο της κοινωνικής αντίληψης βρίσκονται τα fake accounts του X, που προσπαθώντας να παρουσιάσουν κάποιον ως ανάλγητο δεξιό και προσκυνητή της εκάστοτε -στα χαρτιά- συντηρητικής κυβέρνησης, γράφουν ανουσιότητες χωρίς να έχουν δει και αντιληφθεί καν τι είπε ο ομιλών.
Άλλο πράγμα, βέβαια, η κριτική σε μια δημόσια δήλωση -και απολύτως θεμιτή- και άλλο η αποσπασματική αναπαραγωγή της μέχρι να αποκτήσει ένα νόημα που ο ομιλητής δεν της έδωσε ποτέ. Η πρώτη είναι διάλογος. Το δεύτερο είναι επικοινωνιακή εξόντωση.
Η σημαντικότερη απώλεια για τον δημόσιο λόγο, ωστόσο, είναι ο άκρατος φόβος να πάρει κανείς θέση απέναντι στα πράγματα και τα γεγονότα. Οι άνθρωποι πλέον δίνουν συνεντεύξεις για να διαφημίσουν και να προωθήσουν, πάντα στο πλαίσιο ενός πλάνου. Ταυτόχρονα, οι συνεντευξιαστές δεν παρεμβαίνουν, δε φεύγουν από τη σκαλέτα, δεν πάνε… παραπέρα την κουβέντα, δεν τολμούν. Γιατί; Επειδή φοβούνται μήπως, πάνω στη δημιουργικότητα της δουλειάς τους, οδηγήσουν σε έναν επικοινωνιακό εγκλωβισμό και βρεθούν υπόλογοι απέναντι στους στρατούς με τις διαδικτυακές κουκούλες.
Ποια είναι πραγματικά η συνέπεια; Ο θάνατος της ενδιαφέρουσας συνέντευξης, της κουβέντας εκείνης που ένας πνευματικός άνθρωπος καταθέτει τη θέση του απέναντι στην κοινωνία και όσα ζούμε. Πέρασα ένα καλοκαίρι ακούγοντας podcasts που αναφέρονταν σε μεγάλες συνεντεύξεις. Άκουσα σπάνια υλικά (π.χ. τη μοναδική συνέντευξη της Μπακομάρου της "Γυναίκας” στο "Στούντιο 4” της ΕΡΤ) και αντιλήφθηκα πόσο παρεμβατική, προκλητική, ενδιαφέρουσα ήταν κάποτε η συνέντευξη. Ως θεσμός, ως "ζωντανός οργανισμός” μέσα σε μια κοινωνία που οφείλει να σκέφτεται και να τοποθετείται απέναντι στα πράγματα.
Η Νάνσυ Ζαμπέτογλου και ο Θανάσης Αναγνωστόπουλος όντως κάνουν την καλύτερη συνέντευξη στην ελληνική τηλεόραση. Κυρίως διότι συζητούν, δεν ερωτούν και παράλληλα σκέφτονται αυτό που λέει ο άνθρωπος που έχουν απέναντί τους. Αυτό έγινε και με τον Θοδωρή Αθερίδη. Σε ένα φυσικά φιλικό πλαίσιο, ο Αθερίδης πήρε θέση απέναντι στα πράγματα και δεν έμεινε στατικός στο πλαίσιο μιας ακόμα αδιάφορης προώθησης μιας εμπορικής συνεργασίας. Και μπράβο του. Έτσι οφείλει να είναι ο καλεσμένος.
Στο χέρι μας είναι να κρατήσουμε ζωντανό ένα κύτταρο της κοινωνίας που "δημιουργείται” από τον δημόσιο λόγο και έρχεται για να προβληματίσει και να κάνει τον θεατή ή τον αναγνώστη να σκεφτεί. Ακόμα κι αν διχάσει. Αν θέλετε δημοκρατία, κάντε επαναφορά εργοστασιακών ρυθμίσεων στην κοινή γνώμη. Μιας και εκφυλίστηκε τόσο που έπαψε να είναι ενωτικά κοινή και κατέληξε μια απλή… κοινή. Μια άλλη πόρνη που κατακτιέται επί χρήμασι ή μέσω απειλής επίθεσης απέναντι στη διαφορετική άποψη. Που είναι πάντα φιλική προς τον χρήστη, αν είναι ουδέτερα αρεστή από την κορεκτίλα των αμόρφωτων φάσεων της εποχής.
Σε κάθε περίπτωση, τα social media μου για κουβεντούλα, ιδέες και προτάσεις είναι στη διάθεσή σας.