Η φετινή Eurovision άφησε πίσω της κάτι περισσότερο από τραγούδια και viral performances. Δημιούργησε μια ενδιαφέρουσα πολιτισμική συζήτηση γύρω από το ποιος τελικά κερδίζει σήμερα τη δημόσια προσοχή: η ταυτότητα ή το ίδιο το star quality;
Από τη μία πλευρά, ο Akylas, ένας queer performer που εκπροσώπησε την Ελλάδα με έντονη αισθητική ταυτότητα και συμβολισμούς πάνω στη σκηνή. Από την άλλη, η Dara από τη Βουλγαρία, μια straight pop star με έντονη θηλυκότητα, σεξαπίλ και mainstream pop παρουσία, η οποία τελικά κατέκτησε τη νίκη.
Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται στο ποιος "έπρεπε” να κερδίσει. Η τέχνη δεν λειτουργεί με μαθηματικούς κανόνες. Το πραγματικό debate ξεκινά από το τι σηματοδοτεί συμβολικά η επικράτηση της Dara σε μια εποχή όπου η pop κουλτούρα μοιάζει να δίνει όλο και μεγαλύτερη έμφαση στη διαφορετικότητα, την queer εκπροσώπηση και τις κοινωνικές ταυτότητες.
Για χρόνια, η Eurovision εξελίχθηκε σε έναν χώρο όπου η διαφορετικότητα όχι μόνο χωρούσε, αλλά συχνά βρισκόταν στο επίκεντρο. Και δικαίως. Οι queer καλλιτέχνες βρήκαν εκεί μια σπάνια διεθνή πλατφόρμα έκφρασης και αποδοχής. Ωστόσο, υπάρχει και μια άλλη οπτική: μήπως μέσα σε αυτή τη νέα εποχή υπερ-ορατότητας των ταυτοτήτων, το κοινό άρχισε να νοσταλγεί ξανά τη δύναμη μιας πιο "κλασικής” pop παρουσίας;
Η Dara εκπροσώπησε κάτι πολύ απλό αλλά και πολύ δύσκολο ταυτόχρονα: την καθαρή star power. Χωρίς κοινωνικό αφήγημα, χωρίς να "κουβαλά” μια ανάγκη εκπροσώπησης. Ανέβηκε στη σκηνή ως μια γυναίκα performer που επένδυσε στο τραγούδι, στη γοητεία, στη σκηνική αυτοπεποίθηση και στη σύνδεση με το κοινό. Και ίσως ακριβώς αυτό να ήταν που τελικά ξεχώρισε.
Η ορατότητα δεν σημαίνει αποκλειστικότητα
Η υποστήριξη στη διαφορετικότητα δεν σημαίνει πως κάθε queer performer πρέπει αυτομάτως να θεωρείται πιο ενδιαφέρων ή πιο "σημαντικός” από έναν καλλιτέχνη που εκπροσωπεί κάτι πιο mainstream. Η ισότητα δεν είναι αντικατάσταση μιας κυριαρχίας από μια άλλη. Είναι συνύπαρξη.
Τα τελευταία χρόνια, μεγάλο μέρος της pop κουλτούρας λειτουργεί σχεδόν αντανακλαστικά γύρω από το representation. Συχνά, πριν καν συζητηθεί ένα τραγούδι, συζητιέται η ταυτότητα του καλλιτέχνη. Αυτό έχει ιστορική βάση, γιατί πολλές ομάδες αποκλείστηκαν επί δεκαετίες από τη mainstream εικόνα. Όμως υπάρχει και ένας λεπτός κίνδυνος: να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε την τέχνη κυρίως ως κοινωνικό statement και λιγότερο ως εμπειρία.
Η νίκη της Dara μοιάζει να υπενθύμισε ότι το κοινό εξακολουθεί να γοητεύεται από μια γυναίκα που μπορεί απλώς να είναι εντυπωσιακή, αισθησιακή, λαμπερή και pop χωρίς να χρειάζεται να "απολογείται” γι’ αυτό.
Υπάρχει μια τάση να θεωρείται πιο ενδιαφέρον οτιδήποτε σπάει τους κανόνες, ενώ η κλασική γυναικεία εικόνα συχνά αντιμετωπίζεται σχεδόν σαν κάτι προβλέψιμο ή παλιό. Όμως η θηλυκότητα δεν είναι λιγότερο ισχυρή επειδή είναι γνώριμη. Ούτε μια straight γυναίκα performer έχει λιγότερο δικαίωμα να μονοπωλεί το ενδιαφέρον του κοινού μόνο και μόνο επειδή δεν εκπροσωπεί μια μειονότητα.
Η pop κουλτούρα λατρεύει πλέον την αποδόμηση τόσο πολύ, που σχεδόν ντρέπεται όταν μια straight γυναίκα κερδίζει απλώς επειδή είναι σταρ
To "θύμα” της νέας εποχής
Αφορμή για ακόμα μεγαλύτερη συζήτηση στάθηκε και η ανάρτηση της Χριστίνα Πολίτη, η οποία σχολίασε αιχμηρά πως "όλοι κλαίνε για το πόσο δύσκολα μεγάλωσε ο Akylas" και αναρωτήθηκε "σε ποια ηλικία ενηλικιώνονται οι άντρες στην Ελλάδα".
Η τοποθέτησή της μπορεί να θεωρήθηκε σκληρή, αλλά άγγιξε ένα υπαρκτό κομμάτι της δημόσιας συζήτησης: την τάση της σύγχρονης pop κουλτούρας να επενδύει υπερβολικά στο προσωπικό τραύμα ως βασικό στοιχείο ταυτότητας ενός καλλιτέχνη.
Ο Akylas παρουσίασε μια performance γεμάτη συμβολισμούς και έντονο συναισθηματισμό, ενώ και στις δηλώσεις του μετά τον τελικό μίλησε για πίεση, συναισθηματική φόρτιση και ανάγκη αποδοχής. Αυτό φυσικά είναι ανθρώπινο και απολύτως σεβαστό. Όμως ένα μέρος του κοινού φαίνεται πως κουράστηκε από τη διαρκή ανάγκη να "ερμηνεύονται” οι καλλιτέχνες ψυχολογικά πριν ακόμα αξιολογηθεί το αποτέλεσμα της δουλειάς τους.
Αντίθετα, η Dara λειτούργησε σχεδόν αντίστροφα. Δεν ζήτησε κατανόηση. Δεν έχτισε αφήγημα ευαλωτότητας. Δεν μπήκε στη διαδικασία να εξηγήσει ποια είναι κοινωνικά ή βιωματικά. Εμφανίστηκε σαν απόλυτη pop περσόνα και άφησε το performance να μιλήσει μόνο του. Και ίσως αυτό να εξηγεί γιατί για πολύ κόσμο η παρουσία της έμοιαζε πιο "μεγάλη”, πιο άμεση και τελικά πιο νικητήρια.
Το κοινό ψηφίζει συναίσθημα και star quality
Συχνά οι συζητήσεις γύρω από τη Eurovision γίνονται υπερβολικά ιδεολογικές. Αναλύονται ως κοινωνικές προεκτάσεις, λες και το κοινό ψηφίζει πανεπιστημιακή εργασία. Στην πραγματικότητα όμως, η pop μουσική λειτουργεί κυρίως συναισθηματικά.
Ο Akylas πιθανόν εξέφραζε κάτι πιο σύγχρονο ή πιο "επίκαιρο”. Η Dara όμως εξέφραζε κάτι πιο άμεσο. Η σκηνική της παρουσία ήταν εύκολα αναγνώσιμη: αυτοπεποίθηση, αισθησιασμός, glamour και έλεγχος της σκηνής. Αυτά είναι στοιχεία που λειτουργούν στο pop star system εδώ και δεκαετίες.
Κάποιοι ίσως θεωρήσουν άδικο το ότι μια "σέξι γυναίκα” εξακολουθεί να τραβά τόσο έντονα την προσοχή μέσα στη μαζική κουλτούρα. Όμως η αλήθεια είναι πως η γυναικεία παρουσία στη σκηνή δεν είναι κάτι απλό ή εύκολο.
Μια γυναίκα performer καλείται διαρκώς να ισορροπεί ανάμεσα σε αντιφατικές απαιτήσεις: να είναι δυναμική αλλά όχι "υπερβολική”, αισθησιακή αλλά όχι "προκλητική”, εμπορική αλλά και "αυθεντική”. Άρα το να μπορεί μια γυναίκα να κυριαρχεί στη σκηνή αποκλειστικά μέσω της παρουσίας της δεν είναι κάτι ασήμαντο. Είναι επίσης μια μορφή δύναμης.
Η queer αισθητική έχει ανανεώσει τη Eurovision και έχει δώσει μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες performances της τελευταίας δεκαετίας. Όμως η πολιτισμική ισορροπία απαιτεί να μπορούμε να αποδεχτούμε και κάτι άλλο: ότι μια straight γυναίκα μπορεί επίσης να είναι το πιο συναρπαστικό πρόσωπο ενός διαγωνισμού χωρίς αυτό να θεωρείται "οπισθοδρομικό”.
Στο τέλος της ημέρας, η Eurovision παραμένει ένα τηλεοπτικό υπερθέαμα βασισμένο στην εικόνα. Και φέτος, το κοινό φάνηκε να λέει κάτι αρκετά απλό: όσο κι αν αλλάζουν οι εποχές, μια γυναίκα με αληθινό star quality μπορεί ακόμα να κερδίσει το βλέμμα όλων.Ίσως όχι επειδή εκπροσωπεί κάτι συγκεκριμένο. Αλλά επειδή, απλά, δεν μπορούσες να πάρεις τα μάτια σου από πάνω της — και γιατί τελικά, πίσω από όλη την υπερανάλυση για ταυτότητες, συμβολισμούς και κοινωνικά μηνύματα, υπήρχε κι ένα εθιστικά καλό pop τραγούδι που αρκετοί έσπευσαν να ξεγράψουν από την πρώτη στιγμή μόνο και μόνο επειδή το τραγουδούσε μια ultra sexy γυναίκα χωρίς "βαρύ” αφήγημα γύρω της.
Υ.Γ. Η Antigoni Buxton μπορεί να μην κατάφερε να πείσει φωνητικά στον Β’ Ημιτελικό και η κριτική που δέχθηκε γι’ αυτό ήταν σε μεγάλο βαθμό δικαιολογημένη. Η Eurovision όμως δεν ήταν ποτέ μόνο ένας διαγωνισμός τεχνικής αρτιότητας. Είναι και τηλεόραση, εικόνα, star presence. Και σε αυτό το κομμάτι, η Κύπρος παρουσίασε ίσως την πιο αβίαστα sexy γυναικεία εμφάνιση της χρονιάς. Χωρίς δεύτερες σκέψεις, χωρίς δήθεν "empowerment” στρατηγικές και χωρίς να φοβάται τη θηλυκότητά της. Και μόνο γι’ αυτό, η Antigoni πέτυχε κάτι που πολλές συμμετοχές με άψογες νότες δεν κατάφεραν ποτέ: να κάνει το κοινό να παραμιλάει για πάρτη της. Λίγο το 'χεις;
Σε κάθε περίπτωση, τα social media μου για κουβεντούλα, ιδέες και προτάσεις είναι στη διάθεσή σας.
http://instagram.com/sirconstantino
https://www.facebook.com/constantinos.antonatos
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις από την εγχώρια και διεθνή showbiz στο yupiii.gr
