Υπάρχει κάτι βαθιά άρρωστο στον τρόπο με τον οποίο η ελληνική τηλεόραση αντιμετωπίζει πλέον το έγκλημα. Δεν το καλύπτει. Το σκηνοθετεί. Το εμπορεύεται. Το μετατρέπει σε καθημερινό υπερθέαμα. Και το πιο επικίνδυνο; Όλα αυτά συμβαίνουν μεσημέρια και απογεύματα, ώρες που μπροστά στην οθόνη μπορεί να βρίσκεται ένα παιδί.
Η υπόθεση της Κρήτης ήταν ίσως το πιο ανατριχιαστικό παράδειγμα των τελευταίων χρόνων. Ένας πατέρας που δεν ξεπέρασε ποτέ τον θάνατο του γιου του. Ένα τροχαίο που μετατράπηκε σε ντόμινο εκδίκησης. Ένας 21χρονος νεκρός στον δρόμο. Και μέσα σε λίγες ώρες, η τραγωδία έγινε τηλεοπτικό προϊόν. Με "βίντεο ντοκουμέντο”, replay, γραφικά, δραματικές περιγραφές και τίτλους που έμοιαζαν περισσότερο με trailer crime σειράς παρά με ενημέρωση.
Κάπου εκεί όμως χάθηκε κάθε όριο. Γιατί άλλο δημοσιογραφία και άλλο δημόσια κατανάλωση θανάτου. Άλλο ενημέρωση και άλλο τηλεοπτικός κανιβαλισμός. Δεν μπορεί η στιγμή μιας δολοφονίας να προβάλλεται σχεδόν αυτούσια στην ελληνική τηλεόραση, λες και πρόκειται για σκηνή κινηματογραφικής παραγωγής. Δεν μπορεί να βλέπουμε καρέ καρέ τη στιγμή που ένας άνθρωπος πέφτει νεκρός και να βαφτίζεται αυτό "αποκλειστικό”.
Κι όμως, αυτό ακριβώς συνέβη. Ο Νίκος Ευαγγελάτος και η εκπομπή του μετέδωσαν βίντεο από την ίδια τη δολοφονία του 21χρονου. Όχι απλώς το σημείο μετά το έγκλημα. Όχι ένα γενικό πλάνο. Τη στιγμή της εκτέλεσης. Τη στιγμή που ένας νέος άνθρωπος χάνει τη ζωή του. Και η εικόνα αυτή ταξίδεψε μέσα από sites, social media, αποσπάσματα εκπομπών και ατελείωτα reposts σαν να ήταν ακόμα ένα "viral θέμα” της ημέρας.
Και εδώ γεννάται ένα τεράστιο ερώτημα: πότε ακριβώς αποφασίσαμε ως κοινωνία ότι ο θάνατος είναι κατάλληλος για μεσημεριανή ζώνη;
Γιατί πλέον δεν μιλάμε για μεταμεσονύκτια προβολή σκληρού υλικού με προειδοποιήσεις. Μιλάμε για mainstream εκπομπές. Για ώρες που παιδιά γυρίζουν από το σχολείο. Για κινητά που ανοίγουν χωρίς φίλτρα. Για social feeds όπου ένα ανήλικο παιδί μπορεί να πετύχει εικόνες δολοφονίας ανάμεσα σε memes και lifestyle βίντεο. Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί τα παιδιά έχουν απευαισθητοποιηθεί.
Η βία έγινε καθημερινή εικόνα. Έγινε scrolling. Έγινε background noise. Έγινε content.
Το πιο ανησυχητικό όμως δεν είναι μόνο ότι προβάλλονται τέτοιες εικόνες. Είναι ο τρόπος που παρουσιάζονται. Με δραματική μουσική. Με αργή κίνηση. Με γραφικά. Με περιγραφές γεμάτες ένταση. Με παρουσιαστές που μοιάζουν περισσότερο με αφηγητές true crime ντοκιμαντέρ παρά με δημοσιογράφους. Η ανθρώπινη τραγωδία μετατρέπεται σε τηλεοπτικό franchise. Και όσο αυτό φέρνει νούμερα, θα συνεχίζεται.
Η ελληνική τηλεόραση έχει περάσει πλέον και σε κάτι ακόμα πιο σκοτεινό: στην επαναλαμβανόμενη προβολή ανθρώπων σχεδόν νεκρών, σε στιγμές απόλυτης αδυναμίας, όπου η ανθρώπινη αξιοπρέπεια καταρρέει μπροστά στην κάμερα. Πόσες φορές είδαμε τη Μυρτώ από την Κεφαλονιά να μεταφέρεται ημιθανής στα χέρια των ίδιων ανθρώπων που σήμερα κατηγορούνται για τον θάνατό της; Πόσες φορές αναπαράχθηκε εκείνο το βίντεο; Πόσες φορές έγινε replay η εικόνα μιας 19χρονης κοπέλας χωρίς αισθήσεις, σαν να πρόκειται για σκηνή σειράς και όχι για έναν πραγματικό άνθρωπο που χαροπάλευε;
Και το πιο σοκαριστικό; Αυτές οι εικόνες δεν μεταδίδονταν σε κάποιο σκοτεινό corner του internet. Έπαιζαν παντού. Σε δελτία. Σε ενημερωτικές εκπομπές. Σε sites πρώτης γραμμής. Σε autoplay βίντεο που ξεκινούν μόνα τους καθώς κάνεις scroll. Δηλαδή τι ακριβώς προσφέρει δημοσιογραφικά το να βλέπουμε ξανά και ξανά μια κοπέλα αναίσθητη να κουβαλιέται στα χέρια; Ποιο δημόσιο συμφέρον εξυπηρετεί; Τι μαθαίνει ο τηλεθεατής βλέποντας το σώμα ενός παιδιού να γίνεται εικόνα προς κατανάλωση;
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, φτάσαμε στο σημείο να μεταδίδονται ακόμη και περιγραφές βίντεο θανάτου με σχεδόν κινηματογραφική λεπτομέρεια, σε ώρες απόλυτα ακατάλληλες για ανήλικους θεατές. Η υπόθεση του 19χρονου Νικόλα στα Σπάτα, που σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή πέθανε κατά τη διάρκεια ενός "ερωτικού παιχνιδιού", παρουσιάστηκε τηλεοπτικά σαν "θρίλερ” με "συγκλονιστικά ντοκουμέντα", "στοιχεία-φωτιά" και "βιντεοληπτικό υλικό που σοκάρει". Η εκπομπή του Πέτρου Κουσουλού όχι μόνο έχτισε ολόκληρη αφήγηση πάνω στο βίντεο του θανάτου, αλλά προωθήθηκε σχεδόν σαν crime entertainment, με teaser που υπόσχονταν "μια νύχτα που αναμένεται να γίνει πραγματικό θρίλερ". Και εκεί ακριβώς φαίνεται πόσο έχει μετατοπιστεί το όριο: ακόμη και η πιο ιδιωτική, πιο τραγική και πιο ανθρώπινα ευάλωτη στιγμή κάποιου μπορεί να γίνει δημόσιο τηλεοπτικό αφήγημα προς κατανάλωση. Όχι επειδή υπάρχει ουσιαστικό δημοσιογραφικό συμφέρον, αλλά επειδή η αμηχανία, το σοκ και η νοσηρή περιέργεια κρατούν τον θεατή κολλημένο στην οθόνη.
Τίποτα. Απλώς ο θάνατος πουλάει.
Και αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σημείο της υπόθεσης: η τηλεόραση πλέον δεν δείχνει τη βία επειδή "πρέπει”. Τη δείχνει επειδή γνωρίζει ότι κρατά τον θεατή κολλημένο στην οθόνη. Γιατί το σοκ φέρνει νούμερα. Ο τρόμος φέρνει clicks. Η ανθρώπινη κατάρρευση δημιουργεί engagement.
Κάποτε η τηλεόραση –έστω υποκριτικά– κρατούσε κάποια όρια. Υπήρχε η λογική ότι ορισμένες εικόνες δεν παίζονται όλες τις ώρες. Ότι υπάρχουν ανήλικοι θεατές. Ότι υπάρχει ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Σήμερα όμως ο αλγόριθμος και το κυνήγι του click έχουν αντικαταστήσει κάθε δημοσιογραφικό φρένο. Ό,τι σοκάρει, παίζει. Ό,τι τρομάζει, ανεβαίνει πρώτο θέμα. Ό,τι έχει αίμα, γίνεται viral. Και το χειρότερο; Αυτό πλασάρεται σχεδόν σαν "δικαίωμα του κοινού στην ενημέρωση”.
Όχι. Το κοινό δεν χρειάζεται να δει τη στιγμή που ένας άνθρωπος πυροβολείται για να ενημερωθεί. Δεν χρειάζεται να παρακολουθήσει καρέ καρέ έναν άνθρωπο να πεθαίνει ή μια κοπέλα να χαροπαλεύει για να καταλάβει τι συνέβη. Η πληροφορία μπορεί να μεταδοθεί χωρίς δημόσια έκθεση της τελευταίας στιγμής ενός ανθρώπου.
Γιατί υπάρχει και κάτι ακόμα: οι οικογένειες. Σκεφτόμαστε ποτέ πώς είναι για μια μάνα να ξέρει ότι ο θάνατος ή οι τελευταίες στιγμές του παιδιού της παίζουν σε loop στην τηλεόραση; Ότι χιλιάδες άνθρωποι πατούν replay; Ότι η τελευταία εικόνα του ανθρώπου της έγινε "υλικό”; Ότι μπορεί παιδιά στο σχολείο να δείχνουν το βίντεο μεταξύ τους σαν "σοκαριστικό clip”;
Αυτό δεν είναι ενημέρωση. Είναι ψηφιακή κλειδαρότρυπα.
Και φυσικά δεν φταίει μόνο η τηλεόραση. Υπάρχουν τα social media, το TikTok, τα reels, τα sites που αναπαράγουν οποιαδήποτε εικόνα φρίκης μέσα σε δευτερόλεπτα. Όμως ακριβώς επειδή το internet είναι ήδη ανεξέλεγκτο, η mainstream τηλεόραση όφειλε να λειτουργεί σαν φίλτρο. Όχι να ανταγωνίζεται τις πιο σκοτεινές γωνιές του διαδικτύου. Γιατί όταν ένα μεγάλο κανάλι μεταδίδει βίντεο δολοφονίας ή μια κοπέλα σε ημιθανή κατάσταση σε μεσημεριανή εκπομπή, στην πραγματικότητα νομιμοποιεί την κατανάλωση της βίας ως ψυχαγωγίας.
Και αυτό έχει συνέπειες. Ένα παιδί που μεγαλώνει βλέποντας καθημερινά αίματα, ξυλοδαρμούς, τροχαία και εκτελέσεις παύει σταδιακά να σοκάρεται. Ο θάνατος γίνεται φυσιολογικός. Ο ανθρώπινος πόνος γίνεται εικόνα που περνά και χάνεται μέσα σε τρία δευτερόλεπτα scrolling. Η ενσυναίσθηση διαβρώνεται. Και μετά απορούμε γιατί ανήλικοι ασκούν bullying αντί να βοηθήσουν. Γιατί γελάνε μπροστά σε βίαια περιστατικά. Γιατί η σκληρότητα μοιάζει "cool”. Δεν είναι άσχετα όλα αυτά μεταξύ τους.
Η κοινωνία εκπαιδεύεται καθημερινά στη θέαση της φρίκης. Και ίσως το πιο τρομακτικό σημείο να μην είναι τα ίδια τα βίντεο. Αλλά το γεγονός ότι πλέον δύσκολα σοκάρεται κανείς από την ύπαρξή τους. Ότι έχουμε αποδεχτεί πως ο θάνατος "πουλάει”. Ότι η τραγωδία "φέρνει engagement”. Ότι ένας νεκρός νέος ή μια κοπέλα που ξεψυχά μπορεί να μετατραπεί σε τηλεοπτικό highlight ανάμεσα σε gossip, lifestyle και διαφημίσεις απορρυπαντικών.
Μια κοινωνία όμως που συνηθίζει να βλέπει τον θάνατο σαν περιεχόμενο, αργά ή γρήγορα χάνει κάτι από την ουσία της.
Σε κάθε περίπτωση, τα social media μου για κουβεντούλα, ιδέες και προτάσεις είναι στη διάθεσή σας.
http://instagram.com/sirconstantino
https://www.facebook.com/constantinos.antonatos
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις από την εγχώρια και διεθνή showbiz στο yupiii.gr
